بادرنجبوییه

by Sepahan_Admin | Mar 30, 2021 | آموزشی, گیاهان دارویی, گیاهان فصلی،باغچه ای و فضای باز | ۴ Idea

نام انگلیسی : Melissa officinalis

خانواده : نعناع Labiatae

بومی : مدیترانه

بادرنجبویه گیاهی علفی و چند ساله است. منشا اصلی این گیاه شرق مدیترانه و جنوب اروپا گزارش شده است. روی ریزوم ها گرههای خاصی وجود دارد. از این گرهها استلونها(ریشه رست) و سایر انشعابهای  ریشهای به رنگ قهوهای روشن خارج میشود. ارتفاع گیاه متفاوت است و به شرایط اقلیمی محل رویش آن بستگی دارد و بین ۵۰ تا ۱۰۰ سانتی متر میباشد. ساقه مستقیم است ولی بندرت ممکن است به صورت خوابیده روی زمین قرار گیرد(ساقه گیاهان جوان معمولا” به صورت خوابیده رشد میکند). برگها پهن،تخم مرغی شکل به طول سه تا شش سانتی متر و به صورت متقابل روی ساقه قرار میگیرند. برگها به رنگ سبز تیره هستند، سطح آنها ناصاف و برجستگیهای متعددی دارند. گلها در قسمت فوقانی گیاه و در ناحیه زاویه برگها تشکیل میشوند. غنچهها معمولا” زرد رنگ هستند که پس از باز شدن به گلهای سفید یا بنفش تبدیل میشوند. میوه فندفه چهار قسمتی و طول آن ۱ تا ۱٫۵ میلی متر است. بذر تخم مرغی شکل و رنگ آن تیره و براق (معمولا” سیاه رنگ ) است. پیکر رویشی گیاه بوی خاصی تقریبا” شبیه به لیمو دارد. اندامهای هوایی گیاه به خصوص برگها محتوی اسانس هستند.

رویش گیاه از طریق بذر به کندی انجام میگیرد. رویش گیاهان چند ساله در اوایل بهار پس از گرم شدن هوا آغاز میشود. اندامهای هوایی گیاه در زمستان بر اثر سرمازدگی خشک میشوند. در این حالت ریشه زنده است و از فعالیت خفیفی برخوردار است. گلها اواسط تابستان(اواخر تیر-اوایل مرداد) ظاهر میشوند و نکتار زیادی نیز تولید میکنند. بوی معطر گلها باعث جلب حشرات، به خصوص زنبورهای عسل میشود. تغذیه نکتار گلها توسط زنبورها سبب افزایش تولید عسل آنها میشود. میوه آن از اواسط تابستان (اواخر مرداد) به تدریج میرسد.س از رسیدن، دانهها به اطراف پراکنده میشوند.

 

عناصر تشکیل دهنده بادرنجبویه :

مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس را «سیترونلال» (۲۰ تا ۵۰درصد) تشکیل میدهد. از ترکیبات دیگر اسانس میتوان از «سیترال»،«ژرانیول»،«لینالول» و «استات اوگنول» نام برد. اسانس به مقدار بسیار کم حاوی موادی نظیر «اسید رزماری» ، اسیدهای فنولیک یک کربنه و فلاونوئید است. بذرها سه الی چهار سال از قوه رویشی مناسبی برخوردارند.

 

انواع بادرنجبویه :

•  Citronella officinalis
•  Lemonella officinalis
•  Quedlinburger officinalis
•  Lime officinalis
• Variegata officinalis 
• Aurea officinalis 

شرایط کاشت و نگهداری بادرنجبویه :

کاشت و تکثیر بادرنجبویه :

کشت مستقیم بذر در زمین اصلی :

در اواخر پاییز زمین را که ۲۰ تا ۳۰ تن کود دامی به آن داده شده و تاعمق ۲۵ تا ۳۰ سانتی متری شخم خورده به ردیف هایی با فواصل ۶۰ سانتی متر از هم تقسیم کرده و بذر را در عمق ۰٫۵ تا ۱ سانتی متری کشت می کنند.لازم است بذرها به خاطر قوه ی نامیه ی ضعیفی که دارند حدود ۲۰ ساعت در آب خیس شده و یا اینکه ۴۸ ساعت در دمای صفر درجه نگهداری شده و سپس کاشته شوند. رشد اولیه ی بادرنجبویه بسیار کم است و باید علفهای هرز دائماً وجین شوند. ولی هنگامی که بوته ها به حدی رسیدند که زمین را پر کنند علفهای هرز قدرت رقابت با بادرنجبویه را نخواهند داشت. معمولا به خاطر همین رشد اولیه ضعیف بادرنجبویه است که آنرا به صورت مستقیم کشت نمی کنند. در این سیستم برای هر هکتار زمین به ۸ تا ۱۰ کیلوگرم بذر نیاز است.

کشت بذری غیر مستقیم :

بذربادرنجبویه را به صورت ردیفی دراواخر بهمن ماه در خزانه زیرپلاستیکی یا در اواخر فروردین و اردیبهشت در خزانه ی هوای آزاد کشت می کنند.فاصله ردیفها از یکدیگر ۲۵ تا ۳۰ سانتی متر و عمق کاشت حدود ۰٫۵ سانتی متر است. برای هر هکتار زمین به ۰٫۵ کیلوگرم بذر مناسب نیاز است و از هر متر مربع خزانه ۲۵۰ تا ۳۰۰ نشا به دست می آید.زمان مناسب برای انتقال نشاها از خزانه زیر پلاستیکی به زمین اصلی اواسط اردیبهست و برای انتقال نشاها از خزانه ی هوای آزاد به زمین اصلی اواخر تابستان می باشد. فاصله ی ردیف در زمین اصلی ۵۰ تا ۶۰ سانتی متر و فاصله ی دو بوته از هم ۳۰ تا ۴۰ سانتی متر است. برای هر هکتار هم ۵۰ تا ۶۵هزار بوته مورد نیاز است.

تکثیر رویشی بادرنجبویه :

در این روش بوته های دو تا سه ساله را از خاک خارج کرده و آنرا به سه تا چهار قسمت تبدیل می کند. هر بوته ی جدید باید شامل ریشه ساقه و چند برگ سالم و مفید باشد. از آنجا که این کار هزینه ی زیادی را در بر دارد معمولا کمتر استفاده می شود.

خاک مناسب برای کاشت بادرنجبویه:

گیاه بادرنجبویه خاک حاصلخیز با زهکشی خوب را ترجیح می دهد. خاک های رسی یا لوم شنی برای کاشت بادرنجبویه مناسب هستند. بادرنجبویه در PH گسترده ای بین ۵٫۵ (اسیدی) تا ۹ (به شدت قلیایی) قادر به رشد است ولی بهترین PH برای رشد بادرنجبویه ۶ تا ۷/۵ می باشد.

مدت زمان رشد و باردهی بادرنجبویه :

رشد شاخه های بادرنجبویه به مدت ۶ هفته به پایان می رسد ولی این شاخه ها بعد از ۵ هفته هم قابل بهره برداری هستند.

نور مناسب برای پرورش بادرنجبویه :

بادرنجبویه در صورتی که در خارج از خانه کاشته شود آفتاب کامل را ترجیح می دهد، اما سایه جزیی را هم تحمل می کند. در مناطق با آب و هوای خشک، بادرنجبویه در سایه جزیی بهتر رشد می کند. زمانی که گیاه بادرنجبویه در خانه کاشته شود باید زیر لامپ های فلورسنتی استاندارد قرار داده شوند. گیاه بادرنجبویه در زیر لامپ های فلورسنتی فشرده نیز عملکرد خوبی دارد، همچنین لامپ های متال هالید سدیم فشار بالا نیز برای رشد این گیاه مناسب هستند. لامپ های فلورسنتی استاندارد باید در فاصله ۵ تا ۱۰ سانتی متری گیاه قرار بگیرند. لامپ های فلورسنت فشرده باید در فاصله ۳۰ تا ۴۰ سانتی متری از گیاه باشند و لامپ های متال هالید سدیم فشار بالا باید ۶۰ تا ۱۲۰ سانتی متر از گیاه فاصله داشته باشند (فاصله بین لامپ و گیاه بستگی به قدرت توان لامپ دارد).

آبیاری بادرنجبویه :

خاک باید به طور منظم مرطوب باشد و نباید اجازه داد بین آبیاری ها، خاک خشک شود. آبیاری باید در یک برنامه منظم انجام شود، ولی باید مراقب بود که خاک بیش از حد خیس نشود.

 

برداشت بادرنجبویه :

در سال اول یک مرحله و در سالهای بعدی دوتا سه مرحله می توان محصول بادرنجبویه را برداشت کرد. برای این کار باید کلیه پیکره رویشی گیاه از فاصله ی حدود ۴ تا ۵ سانتی متری زمین چیده شود. برای برداشت اول بهترین زمان مرحله ی گلدهی است و برای برداشت دوم اواسط شهریور و برداشت سوم اواخر مهر ماه انجام می گیرد. بهترین ساعت برای شروع کار برداشت ساعات ۸ تا ۹ صبح است که شبنم موجود روی برگها تبخیر شده و برگها خشک هستند. برگها پس از برداشت برای جلوگیری از خشک شدن باید به سرعت با خشک کنهای الکتریکی و با دمای ۴۵ تا ۵۰ درجه خشک شوند. از آنجا که بیشتر ماده مؤثره ی بادرنجبویه در برگهای آن است بهتر است که فقط برگهای آن مورد استفاده قرار گیرند تا میزان ماده موثره حاصله بیشتر باشد.

 

روش کاشت بادرنجبویه در گلدان :

پس از تهیه بذر مناسب و مرغوب بادرنجبویه، جهت افزایش قدرت جوانه زنی، بذرها را باید به مدت ۱۶ تا ۲۰ ساعت در آب و دمای محیط خیساند یا این که آنها را ۴۸ ساعت در دمای صفر درجه سانتی گراد قرارداد (میتوانید دو روز قبل از کاشت آنها را در یخچال نیز نگهداری کنید). فقط باید صبور باشد تا بذر در زمان مناسب خود جوانه زنی کند. اغلب علاقمندان به کاشت بذر بادرنجبویه انتظار دارند بذر در مدت کمتر از ۶ روز جوانه زنی کند اما بایستی توجه داشته باشید که مدت زمان جوانه زنی بذر ملیس یا بادرنجبویه بین ۵ تا ۱۴ روز می باشد پس صبور باشید.

خاک باغچه اگر سفت نشده باشد، انتخاب خوبی برای خاک گلدان و کاشت بذر بادرنجبویه در آن است. چون که گیاه بادرنجبویه، خاک حاصلخیز با زهکشی خوب و مرطوب را ترجیح میدهد. پس از انتخاب و تهیه خاک، کف گلدان کمی ماسه بریزید و باقی آن را با خاک مد نظر پر کنید (گلدان را تکان دهید تا خاک به صورت یکنواخت در گلدان پر شود). روی سطح خاک شیار یا گودی با عمق نیم تا یک سانتی متری ایجاد کنید و تعدادی بذر داخل آن قرار دهید و با لایه ای نازک خاک روی آن را بپوشانید. یک اصل بسیار مهم در کاشت بذر بادرنجبویه در گلدان وجود دارد که بصورت زیر آنرا شرح میدهیم.

• برای اینکه بذر بادرنجبویه به راحتی در گلدان جوانه زنی کند لایه ای کود گاوی پوسیده یا خاکی با ترکیب شن و ماسه مانند خاک کوه یا خاک رودخانه پیدا کنید و آن برا به ضخامت ۱ سانتیمتر روی سطح خاک گلدان بریزید سپس آبیاری کرده و بذر بادرنجبویه را عین نمک روی آن بپاشید تا بذور وارد خلل و فرج خاک شوند. در آنجا رطوبت و دمای مناسب باعث جوانه زنی بذور خواهد شد. علت انتخاب این نوع بستر قدرت پایین جوانه زنی و رشد بذور بادرنجبویه در حالتی می باشد که در عمق و زیر خاک کاشته میشوند. در این روش ما میخواهیم هیچ لایه خاکی روی بذور نباشد.
• جهت ایجاد تراکم و حفظ رطوبت بذر، روی خاک فشار ملایمی بدهید و گلدان را در محل مناسب و دائمی قرار دهید.
• بذر بادرنجبویه، بعد از گذشت دو تا سه هفته جوانه زده و شروع به رشد میکند.

 

آفات و بیماری ها بادرنجبویه :

بادرنجبویه ممکن است در طول رویش مورد حمله بعضی آفات یا عوامل بیماری زا قرار گیرد . در طول رویش بادرنجبویه ، لارو بعضی حشرات ممکن است صدمه های جبران ناپذیری به محصول وارد کنند . کک نباتی شغلم (متعلق به خانواده هالتی سیته ) که با تغذیه از برگ های گیاه میزبان آن را توری شکل می کند . زنجره و شته سبز ( متعلق به زیر خانواده آفیدینه ) از دیگر آفتهایی است که با تغذیه از شیره نباتی علاوه بر تضعیف گیاه باعث انتقال بیماری های ویروسی شده و صدمه های سنگینی به محصول وارد می آوردند . همچنین ممکن است بادرنجبویه در طول رویش به عوامل بیماری زای قارچی (نظیرقارچ لکه برگی ) آلوده شود علیه این بیماری می توان از محلول فوندازول یا برستون به صورت محلول پاشی استفاده کرد

برگرفته از http://www.sfim.ir/

فضیلت و کیفیت دعای کمیل + متن دعا...